GSEB Std 10 Science Technology Chapter 1 IMP

May 01, 2026

GSEB Std 10 Science Chapter 1 IMP Questions & Notes for Board Exam 2026

Rajesh Sir teaching Science and Maths for Std 10 GSEB with Rajesh Patel Group Tuition branding and contact number 9173040050.
Rajesh Patel Group Tuition Parivar pesh kare che success nu ek navu sopan! 🎓 Rajesh Sir na margdarshan niche Std 10 ane 12 (GSEB) Science, Maths ane English ni dhamakedar taiyari karo. 1996 thi safltani avirat kuch chalu che, to aaj j join karo! 🚀 📞 Contact: 9173040050


પ્રકરણનું નામ: રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ અને સમીકરણો

આ પ્રકરણમાં આપણે મુખ્યત્વે નીચે મુજબના મુદ્દાઓનો અભ્યાસ કરીશું:

૧. રાસાયણિક પ્રક્રિયા એટલે શું?

જ્યારે પદાર્થની અવસ્થા, રંગમાં ફેરફાર થાય અથવા વાયુ ઉત્પન્ન થાય ત્યારે રાસાયણિક પ્રક્રિયા થઈ તેમ કહેવાય.

૨. રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓના પ્રકાર:

સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા: બે કે તેથી વધુ પ્રક્રિયકો વચ્ચે પ્રક્રિયા થઈ એક જ નીપજ બને તેને સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા કહે છે.


ઉદાહરણ: CaO + H₂O → Ca(OH)₂

વિઘટન પ્રક્રિયા: જે પ્રક્રિયામાં એક જ પ્રકારના પ્રક્રિયકને ગરમ કરતાં બે કે તેથી વધુ નીપજો બને તેને વિઘટન પ્રક્રિયા કહે છે.


ઉદાહરણ: CaCO₃ → CaO + CO₂


વિસ્થાપન પ્રક્રિયા: વધુ સક્રિય ધાતુ ઓછી સક્રિય ધાતુને તેના દ્રાવણમાંથી મુક્ત કરે છે.

દ્વિ-વિસ્થાપન પ્રક્રિયા: પ્રક્રિયકો વચ્ચે આયનોની અદલાબદલી થતી હોય તેને દ્વિ-વિસ્થાપન કહે છે.


ઉદાહરણ: Na₂SO₄ + BaCl₂ → BaSO₄ + 2NaCl

રેડોક્ષ પ્રક્રિયા: જે પ્રક્રિયામાં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને સાથે થતું હોય.


ઉદાહરણ: ZnO + C → Zn + CO

૩. રાસાયણિક સમીકરણો સંતુલિત કરવા:

દ્રવ્ય સંચયના નિયમ મુજબ, કોઈપણ રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં દ્રવ્યનું સર્જન કે વિનાશ થતો નથી. તેથી સમીકરણની બંને બાજુ પરમાણુઓની સંખ્યા સમાન હોવી જોઈએ.

૪. રોજિંદા જીવનમાં અસરો:

ક્ષારણ (Corrosion): ધાતુ પર ભેજ કે એસિડની અસરને કારણે તે કટાય છે, જેને ક્ષારણ કહે છે. લોખંડનો કાટ એટલે Fe₂O₃.

ખોરાપણું (Rancidity): તેલી ખોરાક હવામાં ખુલ્લો રાખતા તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે અને સ્વાદ બદલાય છે. તેને અટકાવવા માટે નાઈટ્રોજન જેવા નિષ્ક્રિય વાયુનો ઉપયોગ થાય છે.

મહત્વના રાસાયણિક સૂત્રો 

લેડ નાઈટ્રેટ: Pb(NO₃)₂

બેરિયમ ક્લોરાઇડ: BaCl₂

સોડિયમ સલ્ફેટ: Na₂SO₄

સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઈડ: SO₃

Rasayanik Samikaran Santulit Karvani Simple Rit by Rajesh Patel
Dosto, aa infographic ma rasayanik samikaran (Chemical Equations) ne step-by-step santulit karvani easy method samjavi che. Board exam mate aa topic khubaj important che.


રાસાયણિક સમીકરણ સંતુલિત કરવાની રીત (Step-by-Step)

રાસાયણિક સમીકરણમાં પ્રક્રિયકો (ડાબી બાજુ) અને નીપજો (જમણી બાજુ) બંને તરફ દરેક તત્વના પરમાણુઓની સંખ્યા સમાન હોવી જોઈએ. આને દ્રવ્ય સંચયનો નિયમ કહેવાય છે.

ઉદાહરણ ૧: મેગ્નેશિયમની પટ્ટીનું દહન

સૌ પ્રથમ અસંતુલિત સમીકરણ:

Mg + O₂ → MgO

પગલું ૧: અહીં ડાબી બાજુ ૨ ઓક્સિજન છે, પણ જમણી બાજુ ૧ જ છે.

પગલું ૨: જમણી બાજુ ૨ કરવા માટે MgO ની આગળ ૨ મૂકો: Mg + O₂ → 2MgO.
પગલું ૩: હવે જમણી બાજુ ૨ મેગ્નેશિયમ થયા, તેથી ડાબી બાજુ પણ ૨ મૂકો.

સંતુલિત સમીકરણ: 2Mg + O₂ → 2MgO

ઉદાહરણ ૨: હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજનમાંથી પાણી બનવું

અસંતુલિત સમીકરણ:

H₂ + O₂ → H₂O

પગલું ૧: ઓક્સિજનને સંતુલિત કરવા માટે જમણી બાજુ ૨ મૂકો: H₂ + O₂ → 2H₂O.

પગલું ૨: હવે જમણી બાજુ ૪ હાઈડ્રોજન થયા, તેથી ડાબી બાજુ ૨ મૂકો.

સંતુલિત સમીકરણ: 2H₂ + O₂ → 2H₂O

ઉદાહરણ ૩: આયર્ન (લોખંડ) ની વરાળ સાથે પ્રક્રિયા

અસંતુલિત સમીકરણ:

Fe + H₂O → Fe₃O₄ + H₂

પગલું ૧: જમણી બાજુ ૩ આયર્ન (Fe) છે, તેથી ડાબી બાજુ ૩ મૂકો: 3Fe + H₂O → Fe₃O₄ + H₂.

પગલું ૨: જમણી બાજુ ૪ ઓક્સિજન છે, તેથી ડાબી બાજુ H₂O ની આગળ ૪ મૂકો:                                     3Fe + 4H₂O → Fe₃O₄ + H₂.
પગલું ૩: હવે ડાબી બાજુ ૮ હાઈડ્રોજન થયા, તેથી જમણી બાજુ ૪ મૂકો.

સંતુલિત સમીકરણ: 3Fe + 4H₂O → Fe₃O₄ + 4H₂

ઉદાહરણ ૪: મિથેનનું દહન

અસંતુલિત સમીકરણ:

CH₄ + O₂ → CO₂ + H₂O

પગલું ૧: ડાબી બાજુ ૪ હાઈડ્રોજન છે, તેથી જમણી બાજુ ૨ મૂકો: CH₄ + O₂ → CO₂ + 2H₂O.

પગલું ૨: હવે જમણી બાજુ કુલ ૪ ઓક્સિજન થયા (૨ માં CO₂ અને ૨ માં H₂O), તેથી ડાબી બાજુ ૨ મૂકો.

સંતુલિત સમીકરણ: CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O


Krishiv Bag stylish backpack advertisement featuring trendy travel bags for students and daily use with online shopping platforms.
Krishiv Bag taraf thi stylish ane durable backpacks for college, travel ane daily use. Trendy designs sathe online order available on Amazon, Flipkart, Myntra ane biji platforms.


મુખ્ય રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ અને ઉદાહરણો

૧. સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા (Combination Reaction):

જ્યારે બે કે તેથી વધુ પ્રક્રિયકો જોડાઈને એક જ નીપજ બનાવે.

ઉદાહરણ: કોલસાનું દહન.

સમીકરણ: C + O₂ → CO₂

૨. વિઘટન પ્રક્રિયા (Decomposition Reaction):

જે પ્રક્રિયામાં એક જ પ્રક્રિયક તૂટીને બે કે તેથી વધુ સરળ નીપજો આપે.

ઉદાહરણ: ચૂનાના પત્થરનું વિઘટન.

સમીકરણ: CaCO₃ → CaO + CO₂

૩. વિસ્થાપન પ્રક્રિયા (Displacement Reaction):

વધુ સક્રિય તત્વ ઓછા સક્રિય તત્વને તેના સંયોજનમાંથી દૂર કરે છે.

ઉદાહરણ: લોખંડની ખીલી અને કોપર સલ્ફેટની પ્રક્રિયા.

સમીકરણ: Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu

૪. દ્વિ-વિસ્થાપન પ્રક્રિયા (Double Displacement Reaction):

પ્રક્રિયકો વચ્ચે આયનોની અદલાબદલી થાય.

ઉદાહરણ: સોડિયમ સલ્ફેટ અને બેરિયમ ક્લોરાઇડની પ્રક્રિયા.

સમીકરણ: Na₂SO₄ + BaCl₂ → BaSO₄ + 2NaCl

૫. રેડોક્ષ પ્રક્રિયા (Redox Reaction):

ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને પ્રક્રિયાઓ એકસાથે થાય.

ઉદાહરણ: કોપર ઓક્સાઈડની હાઈડ્રોજન સાથેની પ્રક્રિયા.

સમીકરણ: CuO + H₂ → Cu + H₂O


વિઘટન પ્રક્રિયાના મુખ્ય ત્રણ પેટા પ્રકારો છે, જે પ્રક્રિયા માટે વપરાતી ઊર્જાના સ્ત્રોત પર આધારિત છે:

૧. ઉષ્મીય વિઘટન (Thermal Decomposition)

જ્યારે વિઘટન પ્રક્રિયા ઉષ્મા (ગરમી) આપવાથી કરવામાં આવે, ત્યારે તેને ઉષ્મીય વિઘટન કહે છે.

ઉદાહરણ: ચૂનાના પત્થરને ગરમ કરવાથી તેમાંથી કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ બને છે.

સમીકરણ: CaCO₃ (s) + ઉષ્મા → CaO (s) + CO₂ (g)

૨. વિદ્યુત વિઘટન (Electrolytic Decomposition / Electrolysis)

જ્યારે પદાર્થમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર કરીને તેનું વિઘટન કરવામાં આવે, ત્યારે તેને વિદ્યુત વિઘટન કહે છે.

ઉદાહરણ: પાણીનું વિદ્યુત વિભાજન કરવાથી હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજન વાયુ છૂટા પડે છે.

સમીકરણ: 2H₂O (l) + વિદ્યુત → 2H₂ (g) + O₂ (g)

૩. પ્રકાશીય વિઘટન (Photochemical Decomposition)

જ્યારે વિઘટન પ્રક્રિયા સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં કરવામાં આવે, ત્યારે તેને પ્રકાશીય વિઘટન કહે છે.

ઉદાહરણ: સિલ્વર ક્લોરાઈડને સૂર્યપ્રકાશમાં રાખતા તે રાખોડી રંગના સિલ્વર ધાતુમાં ફેરવાય છે.

સમીકરણ: 2AgCl (s) + સૂર્યપ્રકાશ → 2Ag (s) + Cl₂ (g)


 મહત્વના આણ્વિય સૂત્રો


ક્રમપદાર્થનું નામઆણ્વિય સૂત્ર (Unicode)
૧મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડMgO
૨ફેરસ ઓક્સાઈડFeO
૩ફેરિક ઓક્સાઈડFe₂O₃
૪ફેરસોફેરિક ઓક્સાઈડFe₃O₄
૫કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ (કળી ચૂનો)CaO
૬કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઈડ (ચૂનાનું નિતર્યું પાણી)Ca(OH)₂
૭કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ (ચૂનાનો પત્થર/આરસપહાણ)CaCO₃
૮લેડ નાઈટ્રેટPb(NO₃)₂
૯લેડ ઓક્સાઈડPbO
૧૦સિલ્વર ક્લોરાઈડAgCl
૧૧સિલ્વર બ્રોમાઈડAgBr
૧૨બેરિયમ સલ્ફેટBaSO₄
૧૩સોડિયમ સલ્ફેટNa₂SO₄
૧૪કોપર સલ્ફેટCuSO₄
૧૫ફેરસ સલ્ફેટFeSO₄
૧૬પોટેશિયમ આયોડાઈડKI
૧૭ઝિંક સલ્ફેટZnSO₄
૧૮નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ (કથ્થઈ ધુમાડો)NO₂
૧૯સલ્ફર ડાયોક્સાઈડSO₂
૨૦સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઈડSO₃

GSEB ધોરણ 10 વિજ્ઞાન - પ્રકરણ 1 (IMP 100 One-Liners)

વિભાગ 1: રાસાયણિક ફેરફારો (1-10)

  1. મેગ્નેશિયમની પટ્ટીને હવામાં સળગાવતા કયા રંગની જ્યોત મળે છે? જવાબ: જગમગતી સફેદ.

  2. મેગ્નેશિયમની પટ્ટી સળગીને શું બનાવે છે? જવાબ: મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડ (MgO).

  3. રાસાયણિક સમીકરણમાં પ્રક્રિયકો કઈ બાજુ લખાય છે? જવાબ: ડાબી બાજુ.

  4. રાસાયણિક સમીકરણમાં નીપજો કઈ બાજુ લખાય છે? જવાબ: જમણી બાજુ.

  5. દળ સંચયના નિયમ મુજબ શાનું સર્જન કે વિનાશ શક્ય નથી? જવાબ: દ્રવ્ય (દળ).

  6. લેડ નાઈટ્રેટ અને પોટેશિયમ આયોડાઈડની પ્રક્રિયાથી કેવા અવક્ષેપ મળે? જવાબ: પીળા.

  7. સમીકરણ સંતુલિત કરવાની પદ્ધતિને શું કહે છે? જવાબ: હિટ એન્ડ ટ્રાયલ પદ્ધતિ.

  8. પ્રક્રિયા દરમિયાન ગરમી ઉત્પન્ન થાય તેને શું કહેવાય? જવાબ: ઉષ્માક્ષેપક.

  9. ઝિંકની મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથેની પ્રક્રિયાથી કયો વાયુ મળે? જવાબ: હાઈડ્રોજન (H₂).

  10. રાસાયણિક ફેરફારનું બીજું નામ શું છે? જવાબ: રાસાયણિક પ્રક્રિયા.  

    Educational infographic about Valency (Sanyojakta) for GSEB Std 10 Science Chapter 1 by Rajesh Patel Group Tuition. The image defines valency as the number of electrons lost, gained, or shared to bond with other elements. It lists elements and symbols categorized by their valencies: 1+ (H, Na, K, etc.), 2+ (Be, Mg, Ca, etc.), 3+ (Al, Fe, Cr), 4+ (Pb, Sn, Si), 5+ (P, As, Sb), and 6+ (S, Se, Te). It includes example compounds like NaCl, MgCl2, and Al2O3, along with a "Trick" for memorization and important notes on chemical bonding.
    GSEB Std 10 Science Chapter 1 'Chemical Reactions and Equations' mate Chemistry no ekdam mukhya topic - Sanyojakta (Valency). Aa chart ma element na naam, symbol ane teni valency (1+ thi 6+) ni puri detail api chhe.

    GSEB Std 10 Science Chapter 1 study material from Rajesh Patel Group Tuition. The image shows a detailed chart of chemical radicals (Ions) classified into Negative (-1), Di-negative (-2), and Tri-negative (-3) categories. It includes a "Trick" section with Gujarati mnemonics to memorize radicals and a "Learn by Example" section showing how positive ions like $Na^+$, $Ag^+$, and $Ca^{2+}$ combine with negative radicals to form compounds like $NaOH$, $AgNO_3$, and $CaSO_4$.
    GSEB Std 10 Science Chapter 1 'Chemical Reactions and Equations' mate chemistry no payo samjo! Aa image ma badha mukhya Radicals (Ions) na naam, teno charge ane formulae banavani mast trick api chhe.

    GSEB Class 10 Science Chapter 1 educational infographic by Rajesh Patel Group Tuition. The image explains the step-by-step process of making chemical formulas using the Criss-Cross Rule. It features tables of negative, di-negative, and tri-negative radicals with their charges, and practical examples like forming Aluminium Oxide ($Al_2O_3$), Calcium Oxide ($CaO$), and Calcium Hydroxide ($Ca(OH)_2$) with a warning about using brackets for polyatomic ions
    GSEB Std 10 Science Chapter 1 na 'Chemical Reactions and Equations' mate Chemistry no payo! Aa image ma Ions ane Radicals ne yaad rakhvani mast Trick sathe Chemical Formula banavani step-by-step method (Criss-Cross Rule) samjavi chhe. Board Exam 2026 mate perfect revision material.

વિભાગ 2: સંયોગીકરણ અને ઉષ્મા (11-20)

  1. બે પ્રક્રિયક જોડાઈને એક જ નીપજ બનાવે તેને શું કહેવાય? જવાબ: સંયોગીકરણ.

  2. કળી ચૂનાનું રાસાયણિક નામ શું છે? જવાબ: કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ (CaO).

  3. ફોડેલા ચૂનાનું રાસાયણિક સૂત્ર શું છે? જવાબ: Ca(OH)₂.

  4. દીવાલ ધોળવા માટે કયો પદાર્થ વપરાય છે? જવાબ: કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ (ચૂનાનું નિતર્યું પાણી).

  5. આરસપહાણનું રાસાયણિક સૂત્ર શું છે? જવાબ: CaCO₃.

  6. કોલસાનું દહન કયા પ્રકારની પ્રક્રિયા છે? જવાબ: ઉષ્માક્ષેપક.

  7. કુદરતી વાયુનું દહન કઈ પ્રક્રિયા છે? જવાબ: ઉષ્માક્ષેપક.

  8. શ્વસન એ કેવી પ્રક્રિયા ગણાય છે? જવાબ: ઉષ્માક્ષેપક.

  9. ગ્લુકોઝનું અણુસૂત્ર જણાવો. જવાબ: C₆H₁₂O₆.

  10. શાકભાજીનું વિઘટન થઈ ખાતર બનવું એ કેવી પ્રક્રિયા છે? જવાબ: ઉષ્માક્ષેપક.

વિભાગ 3: વિઘટન પ્રક્રિયા (21-30)

  1. એક પ્રક્રિયક તૂટીને વધુ નીપજો આપે તેને શું કહે છે? જવાબ: વિઘટન.

  2. ફેરસ સલ્ફેટ (FeSO₄) ના સ્ફટિકનો રંગ કેવો હોય છે? જવાબ: લીલો.

  3. કેલ્શિયમ કાર્બોનેટને ગરમ કરતા શું મળે છે? જવાબ: CaO અને CO₂.

  4. લેડ નાઈટ્રેટને ગરમ કરતા કયા રંગનો ધુમાડો મળે? જવાબ: કથ્થઈ રંગનો (NO₂ વાયુ).

  5. પાણીનું વિદ્યુતવિભાજન એ કેવું વિઘટન છે? જવાબ: વિદ્યુતીય વિઘટન.

  6. સૂર્યપ્રકાશમાં સિલ્વર ક્લોરાઈડ (AgCl) કેવો બને છે? જવાબ: રાખોડી.

  7. શ્યામ અને શ્વેત ફોટોગ્રાફીમાં શું વપરાય છે? જવાબ: AgCl અથવા AgBr.

  8. ઉષ્મા શોષાતી હોય તેવી પ્રક્રિયાને શું કહે છે? જવાબ: ઉષ્માશોષક.

  9. પાણીના વિદ્યુતવિભાજનમાં કેથોડ પર કયો વાયુ મળે? જવાબ: હાઈડ્રોજન.

  10. પાણીના વિદ્યુતવિભાજનમાં એનોડ પર કયો વાયુ મળે? જવાબ: ઓક્સિજન.

વિભાગ 4: વિસ્થાપન અને અવક્ષેપન (31-40)

  1. વધુ સક્રિય ધાતુ ઓછી સક્રિય ધાતુને દૂર કરે તેને શું કહેવાય? જવાબ: વિસ્થાપન.

  2. લોખંડની ખીલી અને કોપર સલ્ફેટની પ્રક્રિયાથી દ્રાવણ કેવું બને છે? જવાબ: આછું લીલું.

  3. કોપર સલ્ફેટ (CuSO₄) ના દ્રાવણનો રંગ કેવો હોય છે? જવાબ: વાદળી.

  4. ઝિંક અને લેડ એ કોપર કરતા કેવી ધાતુઓ છે? જવાબ: વધુ સક્રિય.

  5. પ્રક્રિયકો વચ્ચે આયનોની અદલાબદલી થાય તેને શું કહેવાય? જવાબ: દ્વિવિસ્થાપન.

  6. બેરિયમ સલ્ફેટ (BaSO₄) ના અવક્ષેપ કેવા હોય છે? જવાબ: સફેદ અને અદ્રાવ્ય.

  7. સોડિયમ સલ્ફેટ અને બેરિયમ ક્લોરાઈડની પ્રક્રિયા કઈ છે? જવાબ: દ્વિવિસ્થાપન.

  8. જે પ્રક્રિયામાં અદ્રાવ્ય ક્ષાર મળે તેને શું કહે છે? જવાબ: અવક્ષેપન.

  9. લોખંડ પર કાટ લાગવો એ કેવી પ્રક્રિયા છે? જવાબ: ક્ષારણ (ઓક્સિડેશન).

  10. હાઈડ્રોજન વાયુની પરખ કઈ રીતે થાય છે? જવાબ: ધડાકા સાથે સળગે.

વિભાગ 5: ઓક્સિડેશન-રિડક્શન અને ક્ષારણ (41-50)

  1. પદાર્થ ઓક્સિજન મેળવે તો તેને શું કહેવાય? જવાબ: ઓક્સિડેશન.

  2. પદાર્થ ઓક્સિજન ગુમાવે તો તેને શું કહેવાય? જવાબ: રિડક્શન.

  3. ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન સાથે થાય તેને શું કહેવાય? જવાબ: રેડોક્ષ.

  4. કોપર પાવડર ગરમ કરતા કેવા રંગનું સ્તર બને છે? જવાબ: કાળું (CuO).

  5. તેલી ખોરાક હવામાં ખુલ્લો રાખતા બગડી જાય તેને શું કહેવાય? જવાબ: ખોરાપણું.

  6. ચિપ્સના પેકેટમાં કયો વાયુ ઓક્સિડેશન રોકવા વપરાય છે? જવાબ: નાઈટ્રોજન.

  7. લોખંડને કટાવું એ કયા પ્રકારની પ્રક્રિયા છે? જવાબ: ક્ષારણ.

  8. ક્ષારણ અટકાવવા લોખંડ પર શાનું પડ ચડાવાય છે? જવાબ: ઝિંકનું.

  9. તાંબા પર કયા રંગના કાટનું પડ લાગે છે? જવાબ: લીલા.

  10. ચાંદી પર કયા રંગનું સ્તર જામી જાય છે? જવાબ: કાળું.

ખૂબ સરસ સંગ્રહ છે! પ્રકરણ 1 ના બાકીના 50 વન-લાઈનર્સ (51 થી 100) નીચે મુજબ છે, જે બોર્ડની પરીક્ષા માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે:

વિભાગ 6: રાસાયણિક સૂત્રો અને પ્રક્રિયાઓ (51-60)

  1. ફેરસ સલ્ફેટને ગરમ કરવાથી કયા વાયુઓની વાસ આવે છે? જવાબ: સળગતા સલ્ફર જેવી (SO₂ અને SO₃).

  2. હાઈડ્રોજન સલ્ફાઈડ અને ક્લોરિનની પ્રક્રિયામાં કોનું રિડક્શન થાય છે? જવાબ: ક્લોરિન (Cl₂).

  3. રેડોક્ષ પ્રક્રિયાનું એક ઉદાહરણ આપો. જવાબ: ZnO + C → Zn + CO

  4. ઝિંક ઓક્સાઈડ અને કાર્બનની પ્રક્રિયામાં રિડક્શન કર્તા કોણ છે? જવાબ: કાર્બન (C).

  5. સમીકરણમાં $ (s) $ સંજ્ઞા શું સૂચવે છે? જવાબ: ઘન (Solid) અવસ્થા.

  6. સમીકરણમાં $ (l) $ સંજ્ઞા શું સૂચવે છે? જવાબ: પ્રવાહી (Liquid) અવસ્થા.

  7. સમીકરણમાં $ (g) $ સંજ્ઞા શું સૂચવે છે? જવાબ: વાયુ (Gas) અવસ્થા.

  8. સમીકરણમાં $ (aq) $ સંજ્ઞા શું સૂચવે છે? જવાબ: જલીય દ્રાવણ (Aqueous Solution).

  9. મેગ્નેશિયમની પટ્ટીને સળગાવતા પહેલા શા માટે સાફ કરવામાં આવે છે? જવાબ: તેના પર રહેલું રક્ષણાત્મક સ્તર દૂર કરવા.

  10. કઈ પ્રક્રિયામાં દ્રાવ્ય ક્ષાર ઉત્પન્ન થાય છે? જવાબ: તટસ્થીકરણ (જોકે અવક્ષેપન અદ્રાવ્ય માટે છે).

વિભાગ 7: પ્રયોગલક્ષી પ્રશ્નો (61-70)

  1. ચિપ્સ બનાવનારાઓ ઓક્સિડેશન અટકાવવા કયા એન્ટી-ઓક્સિડન્ટનો ઉપયોગ કરે છે? જવાબ: નાઈટ્રોજન વાયુ.

  2. લોખંડની વસ્તુ પર કલર શા માટે કરવામાં આવે છે? જવાબ: ક્ષારણ અટકાવવા માટે.

  3. તેલ અને ચરબીયુક્ત ખોરાક ખોરો થાય ત્યારે કયા વાયુનો સંપર્ક જવાબદાર છે? જવાબ: ઓક્સિજન.

  4. પાણીના વિદ્યુત વિભાજન દરમિયાન કયા સાધનનો ઉપયોગ થાય છે? જવાબ: પ્લાસ્ટિક મગ અને ગ્રેફાઈટના સળિયા.

  5. કયા પદાર્થનો ઉપયોગ શ્વેત અને શ્યામ ફોટોગ્રાફીમાં થાય છે? જવાબ: સિલ્વર બ્રોમાઈડ (AgBr).

  6. સૂર્યપ્રકાશમાં સિલ્વર ક્લોરાઈડનું વિઘટન થઈ શું બને છે? જવાબ: સિલ્વર ધાતુ અને ક્લોરિન વાયુ.

  7. ઉષ્મીય વિઘટન એટલે શું? જવાબ: ઉષ્માની મદદથી થતી વિઘટન પ્રક્રિયા.

  8. ચૂનાના પથ્થરનું સૂત્ર શું છે? જવાબ: CaCO₃ (કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ)

  9. સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ વાયુ કેવો હોય છે? જવાબ: રંગહીન અને તીવ્ર વાસવાળો.

  10. મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડની પ્રકૃતિ કેવી હોય છે? જવાબ: બેઝિક.

વિભાગ 8: ઊંડાણપૂર્વક સમજૂતી (71-80)

  1. ખોરાપણું અટકાવવા કયા પદાર્થો ઉમેરવામાં આવે છે? જવાબ: એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ.

  2. લોખંડ સિવાય અન્ય કઈ ધાતુઓનું ક્ષારણ થાય છે? જવાબ: તાંબુ અને ચાંદી.

  3. કયા સંયોજનને ગરમ કરતા નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ (NO₂) મળે છે? જવાબ: લેડ નાઈટ્રેટ Pb(NO₃)₂

  4. બેરિયમ સલ્ફેટ પાણીમાં કેવો હોય છે? જવાબ: અદ્રાવ્ય.

  5. શું હાઈડ્રોજનનો ઉમેરો થવો એ ઓક્સિડેશન છે? જવાબ: ના, તે રિડક્શન છે.

  6. જે પ્રક્રિયામાં ઉષ્મા શોષાય તેને શું કહેવાય? જવાબ: ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા.

  7. પાચન દરમિયાન સ્ટાર્ચનું રૂપાંતર શેમાં થાય છે? જવાબ: ગ્લુકોઝમાં.

  8. શ્વસન દરમિયાન ગ્લુકોઝ કોની સાથે સંયોજાય છે? જવાબ: ઓક્સિજન સાથે.

  9. મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડનો રંગ કેવો હોય છે? જવાબ: સફેદ પાવડર.

  10. રાસાયણિક સમીકરણમાં તીરની નિશાની શું દર્શાવે છે? જવાબ: પ્રક્રિયાની દિશા.

વિભાગ 9: મિશ્ર પ્રશ્નો (81-90)

  1. ચૂનાના નીતર્યા પાણીમાં CO₂ પસાર કરતા તે કેવું બને છે? જવાબ: દૂધિયું.

  2. લાંબા સમય સુધી દૂધિયું રંગ કેમ રહેતો નથી? જવાબ: કેલ્શિયમ બાયકાર્બોનેટ બનવાને કારણે.

  3. આરસપહાણ અને ચૂનાના પથ્થરનું સૂત્ર સમાન છે? જવાબ: હા CaCO₃

  4. કોપર ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રોજનની પ્રક્રિયામાં પાણી શું છે? જવાબ: નીપજ.

  5. પ્રક્રિયકો અને નીપજોની ભૌતિક અવસ્થા લખવી શા માટે જરૂરી છે? જવાબ: પ્રક્રિયાની સંપૂર્ણ જાણકારી માટે.

  6. શું કુદરતી વાયુનું દહન ઉષ્માશોષક છે? જવાબ: ના, ઉષ્માક્ષેપક છે.

  7. લેડ આયોડાઈડના અવક્ષેપ કઈ પ્રક્રિયાનું પરિણામ છે? જવાબ: દ્વિવિસ્થાપન.

  8. ગ્લુકોઝના દહનથી કયા વાયુઓ મુક્ત થાય છે? જવાબ:  CO₂ અને વરાળ (પાણી).

  9. ક્ષારણના લીધે શાનું નુકસાન સૌથી વધુ થાય છે? જવાબ: લોખંડના પુલ, જહાજો અને રેલિંગનું.

  10. હિટ એન્ડ ટ્રાયલ પદ્ધતિમાં સૌથી પહેલા કયા પરમાણુને સંતુલિત કરાય છે? જવાબ: જેની સંખ્યા સૌથી વધુ હોય.

વિભાગ 10: સૂત્રો અને ટૂંકાક્ષરી (91-100)

  1. સિલ્વર બ્રોમાઈડનું સૂત્ર શું છે? જવાબ: AgBr

  2. નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડનો રંગ કેવો હોય છે? જવાબ: કથ્થઈ.

  3. ફેરીક ઓક્સાઈડનું સૂત્ર જણાવો. જવાબ: Fe₂O₃

  4. બેરિયમ ક્લોરાઈડનું સૂત્ર શું છે? જવાબ: BaCl₂

  5. સોડિયમ સલ્ફેટનું અણુસૂત્ર આપો. જવાબ: Na₂SO₄

  6. સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઈડ એટલે શું? જવાબ: SO₃.

  7. કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ કેવી રીતે બને છે? જવાબ: CaO + H₂O ની પ્રક્રિયાથી.

  8. સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં થતી પ્રક્રિયા કઈ છે? જવાબ: પ્રકાશ-રાસાયણિક વિઘટન.

  9. કોપર ઓક્સાઈડનું હાઈડ્રોજન વડે રિડક્શન કરતા શું મળે? જવાબ: કોપર ધાતુ.

  10. રાસાયણિક સમીકરણમાં તાપમાન કે દબાણ ક્યાં લખાય છે? જવાબ: તીરની ઉપર કે નીચે.

Spoken English course promotion banner in Gujarati offering self-paced online classes with confidence speaking practice at Rs 199.
Confident English speaking mate affordable self-paced online course. Guided practice, expert teachers ane simple learning method sathe English bolo confidently – only Rs 199.


🧪 વિજ્ઞાન મેમરી ગેમ


📝 આપણે શું શીખ્યા? (Chapter Summary)

રાસાયણિક પ્રક્રિયા: જ્યારે પદાર્થની અવસ્થા, રંગ કે તાપમાનમાં ફેરફાર થાય અથવા વાયુ ઉત્પન્ન થાય ત્યારે રાસાયણિક પ્રક્રિયા થઈ તેમ કહેવાય.

સંતુલિત સમીકરણ: દ્રવ્ય સંચયના નિયમ મુજબ પ્રક્રિયકો અને નીપજો બંને તરફ પરમાણુઓની સંખ્યા સમાન હોવી જોઈએ.

પ્રક્રિયાના પ્રકારો: આપણે સંયોગીકરણ, વિઘટન, વિસ્થાપન, દ્વિ-વિસ્થાપન અને રેડોક્ષ પ્રક્રિયાઓ વિશે વિગતવાર શીખ્યા.

વિઘટનના પ્રકારો: ઉષ્મા, વિદ્યુત અને સૂર્યપ્રકાશ દ્વારા થતા વિઘટન પ્રક્રિયાના ત્રણ મહત્વના પ્રકારો છે.

રોજિંદા જીવનમાં અસર: લોખંડનું કટાવું (ક્ષારણ) અને ખોરાકનું ખોરું થવું (ખોરાપણું) એ ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયાના ઉદાહરણો છે.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

૧. રાસાયણિક સમીકરણને સંતુલિત કરવું કેમ જરૂરી છે?

દ્રવ્ય સંચયના નિયમ મુજબ, કોઈપણ રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં દ્રવ્યનું સર્જન કે વિનાશ થતો નથી, તેથી બંને બાજુ પરમાણુઓની સંખ્યા સરખી હોવી જોઈએ.

૨. કળી ચૂનામાં પાણી ઉમેરતા કઈ પ્રક્રિયા થાય છે?

તે સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા છે, જેમાં કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ (CaO) પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરી કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઈડ બનાવે છે અને ઉષ્મા મુક્ત થાય છે.

૩. ક્ષારણ અટકાવવાના ઉપાયો કયા છે?

લોખંડની વસ્તુઓ પર રંગ કરવાથી, તેલ લગાવવાથી અથવા તેના પર ઝિંકનું પડ ચડાવવાથી (ગેલ્વેનાઈઝિંગ) ક્ષારણ અટકાવી શકાય છે.

૪. ચિપ્સના પેકેટમાં કયો વાયુ ભરવામાં આવે છે?

ચિપ્સનું ઓક્સિડેશન અટકાવવા અને તેને ખોરી થતી બચાવવા માટે પેકેટમાં નાઈટ્રોજન જેવો નિષ્ક્રિય વાયુ ભરવામાં આવે છે.

⚠️ ડિસ્ક્લેમર (Disclaimer)

નોંધ: આ બ્લોગ પોસ્ટમાં આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર શૈક્ષણિક હેતુ માટે છે. વિદ્યાર્થીઓને વિનંતી છે કે પ્રયોગશાળામાં કોઈપણ રાસાયણિક પ્રયોગ કરતી વખતે હંમેશા શિક્ષકની હાજરી રાખવી અને સુરક્ષાના સાધનોનો ઉપયોગ કરવો. અમે માહિતીની ચોકસાઈનો પૂરો પ્રયાસ કર્યો છે, છતાં સત્તાવાર પાઠ્યપુસ્તકને પ્રાધાન્ય આપવું.


🔊 વિજ્ઞાન પ્રકરણ-૧ ઓડિયો ક્વિઝ

ડેટા લોડ થઈ રહ્યો છે, મહેરબાની કરીને નીચે સ્ક્રોલ કરો...

📊 સંપૂર્ણ ૧૦૦ પ્રશ્નોની ડેટા બેંક

ક્રમ પ્રશ્ન અને ઉત્તર

🎯 Board Exam Special: Ultimate MCQ Test for ગુજરાતી માધ્યમ and English Medium

ધોરણ 10: સંપૂર્ણ ઇન્ટરેક્ટિવ ઓનલાઇન ક્વિઝ

🎯 Mission Board 2027

Rajesh Patel Group Tuition

૧. સ્ટુડન્ટ આઈડી (Student ID)

(નોંધ: તમારા સ્ટુડન્ટ આઈડી (Student ID) જ ID તરીકે ઉપયોગ કરો)

Tags:
icanhow

icanhow

Post a Comment

0 Comments

Post a Comment